Dünya
İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Avrupa’da barışı ve bütünleşmeyi güvence altına almak amacıyla kurulan Avrupa Birliği (AB), Rusya-Ukrayna Savaşı ve küresel güvenlik ortamındaki hızlı değişim nedeniyle son yıllarda savunma politikalarını köklü biçimde yeniden yapılandırıyor. AB, hem ortak savunma kapasitesini güçlendirmeye hem de üye ülkelerin askeri hazırlığını artırmaya yönelik adımlar atarak, kuruluş felsefesinin ötesine geçen yeni bir güvenlik mimarisi oluşturma sürecine girdi.
Rusya’nın Ukrayna’yı İşgali Dönüm Noktası Oldu
24 Şubat 2022’de Rusya’nın Ukrayna’ya saldırması, AB için son on yılların en büyük stratejik kırılmalarından biri olarak değerlendiriliyor. Savunma harcamalarını uzun süre düşük seviyede tutan Avrupa ülkeleri, savaşın başlamasıyla birlikte hızla politikalarını değiştirdi. Bu dönüşüm, birçok uzman tarafından Soğuk Savaş sonrası Avrupa savunmasında yaşanan en radikal değişim olarak nitelendiriliyor.
AB ülkeleri 2024’te savunmaya toplam 343 milyar avro harcadı; bu rakam 2021’e kıyasla yüzde 37'lik bir artışa karşılık geliyor. 2025 yılında bütçenin 381 milyar avroya çıkması bekleniyor. Üye ülkeler aynı zamanda savunma yatırımlarını bir yıl içinde yüzde 42 artırarak güvenlik önceliklerinde belirgin bir kaymaya işaret etti.
Trump’ın Dönüşü Avrupa’da Tedirginliği Artırdı
ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci kez göreve başlaması da Avrupa’nın savunma reflekslerinin sertleşmesinde belirleyici unsurlardan biri oldu. Trump’ın NATO’nun işlevini sorgulayan söylemleri, Avrupa ülkelerine daha fazla yük alma çağrısı ve Ukrayna’ya desteği şart koşan tehditleri, kıtada “ABD’ye güvenin azalması” tartışmalarını derinleştirdi.
Aynı dönemde Rusya’nın saldırgan politikasının devam etmesi, Avrupa’da askeri yatırımların hızlanmasını zorunlu hale getirdi. Bu ortamda NATO liderleri, 2035'e kadar GSYH’nin yüzde 5’inin savunmaya ayrılması konusunda prensip kararı aldı.
AB Düzeyinde Ortak Savunma Adımları
AB’nin son dönemde odaklandığı ana başlıklar arasında şunlar öne çıkıyor:
Hızlı intikal gücü ve kriz anında ortak karar alma mekanizmalarının kurulması,
Ortak mühimmat, füze ve teçhizat üretim kapasitesinin artırılması,
Savunma stoklarının ortak alımlarla güçlendirilmesi,
Askeri hareketliliğin artırılması için “Askeri Schengen” benzeri bir yapının hazırlanması,
Siber ve hibrit tehditlere karşı uzmanlık merkezlerinin kurulması.
Üye Ülkelerde Zorunlu Askerlik ve Ordu Güçlendirme Hamleleri
AB’nin ortak savunma politikalarına paralel olarak pek çok üye ülke kendi içinde önemli reformlara yöneldi:
Almanya
1 Ocak 2026’dan itibaren 18 yaş üzerindeki tüm erkeklere askerlik kayıt ve tıbbi tarama zorunluluğu getirildi. Gönüllü katılım hedefini tutturamaması durumunda zorunlu askerlik uygulamasının tamamen geri dönebileceği açıklandı.
Danimarka
Askerlik erkeklerden sonra kadınlar için de zorunlu hâle getirildi; hizmet süresi 4 aydan 11 aya çıkarıldı.
Estonya
Gönüllü ve zorunlu karma modeli sürdüren Estonya, askerlik süresini 2027’de 12 aya yükseltecek.
Hollanda
1997’de kaldırılan zorunlu askerlik yeniden tartışmaya açıldı. Gençlere “hizmet yılı” programı sunuldu; katılanların yüzde 80’i orduda kalmayı tercih etti.
Belçika
17 yaşındaki gençlere gönüllü askerlik çağrısı yapıldı; 2027’ye kadar yıllık bin genç yedeğe alınacak.
Bulgaristan, Hırvatistan ve Yunanistan
Bulgaristan sınırlı bir zorunlu eğitim üzerinde çalışırken, Hırvatistan 2026’dan itibaren zorunlu askerliği geri getiriyor. Yunanistan ise 20-26 yaş arası kadınların gönüllü askerlik yapabilmesini öngören tasarıyı hazırladı.
Polonya
Savunmaya en çok yatırım yapan AB ülkeleri arasında öne çıkan Polonya, GSYH'nin yüzde 4,1’ini savunmaya ayırıyor. Hedef 500 bin kişilik bir ordu. Ayrıca 18–35 yaş arası gönüllüler için 27 günlük “Orduyla Tatil” adlı bir eğitim programı başlatıldı.
Fransa
Meclis “ordunun güçlendirilmesi” için yeni düzenlemeleri oylamaya hazırlanıyor. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un yakın zamanda gönüllülük esaslı bir gençlik programı açıklaması bekleniyor.
Avusturya, Çekya, Letonya
NATO üyesi olmayan Avusturya zorunlu askerlik süresini uzatmayı ve kadınları da kapsama almayı tartışıyor. Çekya 2026’da 2.250 yeni asker alacak. Letonya’da ise zorunlu askerlik 2024’te yeniden başlatıldı.
Avrupa Güvenlik Haritası Yeniden Çiziliyor
AB, kuruluşundan bu yana benimsediği “barış projesi” kimliğini korurken, ilk kez bu ölçekte kapsamlı bir savunma yapılanmasına doğru ilerliyor. Rusya’nın saldırganlığı, ABD’nin güvenilirliğine dair soru işaretleri, küresel rekabetin sertleşmesi ve enerji ile ticaret güvenliğine yönelik riskler, Avrupa’nın güvenlik stratejisini kalıcı biçimde değiştiriyor.
Uzmanlara göre, AB’nin ortak savunma adımlarının önümüzdeki yıllarda daha da hızlanması ve kıtanın kendi kendine yeten bir askeri ekosistem kurmaya yönelmesi bekleniyor.
Yorumlar (0)
Yorum Gönderebilirsiniz